ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਉਮਰ, ਥਣ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗਾਈਡ

ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣਾ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਘਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਮਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਬਾਰੇ ਧੋਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੀਏ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਕੀ-ਕੀ ਜਾਂਚ ਕਰੀਏ।

ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਪਸ਼ੂ ਵੇਚਣ-ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਨੇੜਲੀ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਦਾਣਾ (APMC) ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ — ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਵਿਕਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ। ਅਸਲੀ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਸ ਮੰਡੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

• ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਨੇੜਲੀ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਦਾ ਪਤਾ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦਿਨ ਪੁੱਛੋ।
• ਸਹਿਕਾਰੀ ਡੇਅਰੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਸਭਾ ਦੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਲਓ।
• ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK) ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨਸਲ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਓ।
• ਆਨਲਾਈਨ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਸਟਿੰਗਾਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਬਜਟ ਤੇ ਲੋੜ (ਦੁੱਧ ਲਈ, ਬੀਜ ਲਈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਲਈ) ਸੋਚ ਲਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਢੁਕਵਾਂ ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਖਰੀਦੋ।

ਉਮਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ: ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ

ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਛੇ ਦੇ ਦੰਦ ਛੋਟੇ "ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੰਦ" ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਕੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਦੇ ਦੰਦ ਲਗਭਗ ਡੇਢ-ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ — ਪੱਕੇ ਤੇ ਘਸੇ ਦੰਦ ਪੁਰਾਣੀ ਉਮਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੱਕੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਓ।

ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਅੱਖ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ

• ਅੱਖਾਂ: ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ; ਪਾਣੀ, ਚਿੱਪੜ ਜਾਂ ਲਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਨੱਕ ਤੇ ਸਾਹ: ਸਾਫ਼ ਸਾਹ ਲਵੇ; ਖੰਘ, ਛਿੱਕ ਜਾਂ ਵਹਿਣ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਚਮੜੀ ਤੇ ਵਾਲ: ਚਮੜੀ ਚਮਕਦੀ; ਟਿੱਕ, ਜੂੰ, ਫੋੜੇ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾ ਹੋਣ।
• ਪੈਰ ਤੇ ਖੁਰ: ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹੇ; ਲੰਗੜਾਪਣ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਖੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਿੰਡੇ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸੁਚੱਜੀ ਲੱਗੇ।
• ਵਿਵਹਾਰ: ਪਸ਼ੂ ਚੌਕਸ, ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਖੜ੍ਹਨ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੱਗੇ।
• ਗੋਹਾ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ: ਆਮ ਦਿਸਣ; ਖੂਨ, ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਗੋਹਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੋ।

ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਥਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਜਾਂਚ

ਡੇਅਰੀ ਲਈ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਥਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

• ਚਾਰੇ ਥਣ ਚੰਗੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਲੱਗੇ।
• ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਗੰਢ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਕੇ ਵੇਖੋ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ।
• ਥਣਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ — ਖੁਦ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰੋ।

ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਸੌਦਾ: ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ

• ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬਿਕਰੀ ਪਰਚੀ (sale slip) ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਰਿਕਾਰਡ ਲਓ।
• ਸੌਦਾ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਵਾਹ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੋ ਅਤੇ ਭਾਅ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਅ ਕਰੋ।
• ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਅ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਭੇਜਣ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।
• ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸੌਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰੋ।

ਨਵਾਂ ਪਸ਼ੂ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

• ਨਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੁਝ ਦਿਨ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖੋ ਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਨਾ ਮਿਲਾਓ।
• ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ।
• ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਥਾਂ ਦਿਓ — ਬਦਲਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰੋ।

ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਆਪ ਵੇਚੀਏ ਜਾਂ ਦਲਾਲ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝ ਵੇਚਣ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕੇ।

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸੁ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸੁ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸੁ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸੁਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮੰਡੀ ਦਿਆਂ ਸਤਿਥਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦਿਆਂ ਰਹਨਦਿਆਂ ਹਨ — ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮਗ੍ਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰਂਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂਂ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।