ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੀਆਂ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ: ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਗਾਈਡ

ਜਾਣ-ਪਛਾਣ: ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮੰਡੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਅਤੇ ਮੌੜ ਮੰਡੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਉੱਚ ਦੁੱਧ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਰਾਹ ਮੱਝਾਂ, ਨੀਲੀ-ਰਾਵੀ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਤੇ ਕਰਾਸਬ੍ਰੀਡ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ Pashu Mandi ਵਰਗੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਘਰ ਬੈਠੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ, ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਣਾ ਹਰੇਕ ਡੇਅਰੀ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੰਡੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ:

• ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਅਤੇ ਮੌੜ ਮੰਡੀ ਕੇਂਦਰ: ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਹ ਕਸਬੇ ਦੁਧਾਰੂ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਕਰਾਸ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਡੀ ਪੁਆਇੰਟ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਪਾਰੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
• ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਬੁਢਲਾਡਾ ਖੇਤਰ: ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਹ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਵੱਛੀਆਂ-ਕੱਟੀਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਹੈ।
• ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਮੰਡੀ ਪੁਆਇੰਟ: ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਮੌਸਮੀ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਪਰਖ: ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੈੱਕਲਿਸਟ

ਮੰਡੀ ਦੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰੋ:

• ਲੇਵੇ (Udder) ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਤਸੱਲੀ: ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਵੇ ਦਾ ਸੁੰਗੜਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਥਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕਿਤੇ ਗੰਢ, ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਥਣੇਲਾ ਰੋਗ (Mastitis) ਦੇ ਲੱਛਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
• ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਉਮਰ ਦੀ ਪਰਖ: ਪਸ਼ੂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੇਠਲੇ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। 2 ਤੋਂ 2.5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ 8 ਪੱਕੇ ਦੰਦ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਤੋਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਜਾਂ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਤੋਰ ਕੇ ਦੇਖੋ। ਕੋਈ ਲੰਗੜਾਹਟ, ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
• ਚੁਆਈ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ: ਤਾਜ਼ਾ ਸੂਈ ਮੱਝ ਜਾਂ ਗਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵੇਲੇ (ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ) ਦੀ ਚੁਆਈ ਆਪਣੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।

ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ, ਭਾਅ ਅਤੇ ਪੇਮੈਂਟ ਸੁਰੱਖਿਆ

ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਫਿਕਸ ਭਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਭਾਅ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਉਮਰ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਸੂਏ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਨਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:

• ਮਿਡਲਮੈਨ (ਦਲਾਲਾਂ) ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਣਜਾਣ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਕਿਸਾਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ।
• ਟੋਕਨ ਮਨੀ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ: ਸੌਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੱਚੀ ਪਰਚੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕਾ ਲਿਖਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਰਸੀਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਦਿਓ।
• ਕੰਨ ਦਾ ਟੈਗ (INAPH Tag): ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਤਹਿਤ ਲੱਗਿਆ ਟੈਗ ਨੰਬਰ ਚੈੱਕ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਨਸਲ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ (ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਨਿਯਮ

ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਫਾਰਮ ਜਾਂ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਸਮੇਂ ਕੇਂਦਰੀ 'ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਰੂਏਲਟੀ ਟੂ ਐਨੀਮਲਜ਼ (ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ) ਰੂਲਜ਼' ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ:

• ਗੱਡੀ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਵਿਛਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਫਿਸਲਣ ਨਾ।
• ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਓਵਰਲੋਡਿੰਗ ਨਾ ਕਰੋ; ਹਰੇਕ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਖੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।
• ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਦਿਓ।
• ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਫਿਟਨੈਸ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ।

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸੂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸੂ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸੂਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮਗਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।