ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ: ਲੰਗੜਾਪਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ

ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਦੁਧਾਰੂ ਗਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖੁਰ ਜਾਂ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਨਾ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ 'ਤੇ ਖ਼ਰਚਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਲੰਗੜਾਪਣ (lameness) ਦੇ ਆਮ ਕਾਰਨ

ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਲੰਗੜਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਅਸਲ ਵਜ੍ਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਪੱਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:

• ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਫ਼ਰਸ਼: ਪਸ਼ੂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗਿੱਲੇ ਤੇ ਗੰਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਖੁਰ ਨਰਮ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
• ਖੁਰਾਂ ਦਾ ਵਧ ਜਾਣਾ: ਸਖ਼ਤ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਖੁਰ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਖੁਰਦਰੇ ਜਾਂ ਟੇਢੇ ਫ਼ਰਸ਼: ਟੁੱਟੇ ਫ਼ਰਸ਼, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਛੜਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਖੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
• ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਘਾਟ: ਅਣਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਾਲ ਖੁਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਸੰਕਰਮਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ: ਕੁਝ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਰ ਸੁੱਜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋੜੇ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲੰਗੜਾਪਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ:

• ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਕਦਮ ਛੋਟੇ ਰੱਖਣਾ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਕੁੱਬੀ ਕਰਨਾ।
• ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਲੱਤ 'ਤੇ ਭਾਰ ਘੱਟ ਪਾਉਣਾ ਜਾਂ ਲੰਗੜਾਉਣਾ।
• ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਲੇਟੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਉੱਠਣ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਕਰਨਾ।
• ਚਾਰਾ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਘਟਣਾ।
• ਖੁਰ ਜਾਂ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਗਰਮੀ, ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਬਦਬੂ।

ਜੇ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਸਣ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰੋ।

ਖੁਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨੁਕਤੇ

ਪਹਿਲੂ	ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼
ਫ਼ਰਸ਼	ਸੁੱਕਾ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਾ-ਖੁਰਦਰਾ ਰੱਖੋ; ਚਿੱਕੜ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰੋ।
ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ	ਨਰਮ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਬਿਸਤਰਾ ਜਾਂ ਤੂੜੀ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲੇਟ ਸਕੇ।
ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ	ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਕਰਵਾਓ।
ਖ਼ੁਰਾਕ	ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਦਾਣਾ ਤੇ ਖਣਿਜ-ਲੂਣ ਰੱਖੋ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਗਾਈਡ ਵੇਖੋ।
ਤੁਰਨਾ-ਫਿਰਨਾ	ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਸੁੱਕੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦਿਓ।

ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ

ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ ਹਰ ਫਾਰਮ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਂ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਭਾਅ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵੇਚਣ ਸੰਬੰਧੀ ਨੁਕਤੇ ਇਸ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਥਣੇਲਾ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਗਾਈਡ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ।

Related reading: ਦੁਧਾਰੂ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਵਿੱਚ ਥਣੇਲਾ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ , ਨਵਜੰਮੇ ਵੱਛੇ ਅਤੇ ਵੱਛੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ: ਬੋਲੀ (ਖੀਸ), ਖ਼ੁਰਾਕ, ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸ.

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਸਂਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮਂਡੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।