ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ: ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਤਰੀਕੇ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਡੇਅਰੀ ਪਾਲਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗਰਮੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਅਤੇ ਸੀਤ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਦੀ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੱਝ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਖ਼ੁਰਾਕ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।

1. ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਕੋਹਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:

• ਪਰਦਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਵਾੜੇ ਜਾਂ ਸ਼ੈੱਡ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਬੋਰੀਆਂ ਜਾਂ ਤਰਪਾਲਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਲਗਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆਵੇ।
• ਹਵਾਦਾਰੀ (ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ): ਸ਼ੈੱਡ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰ ਗੈਸ ਜਾਂ ਨਮੀ ਨਾ ਬਣੇ।
• ਸੁੱਕਾ ਬਿਸਤਰਾ: ਫ਼ਰਸ਼ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਠੰਢ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਾਲੀ, ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਜਾਂ ਝੋਨੇ ਦਾ ਫੂਸ (ਬਿਸਤਰਾ) ਵਿਛਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਝ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਨਿੱਘੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬੈਠ ਸਕੇ।
• ਧੁੱਪ ਦਾ ਲਾਹਾ: ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਿੱਘਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

2. ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਚਾਰਾ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:

• ਸੰਤੁਲਿਤ ਦਾਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ: ਮੱਝ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਾਣਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਿਓ। ਦਾਣੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮੱਝ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਰ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਹਰਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ: ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਸੀਨ, ਜਵੀਂ ਅਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਰਗਾ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਜਾਂ ਅਫ਼ਾਰੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾ ਆਵੇ।
• ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਚੂਰਾ (ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ): ਮੱਝ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਚੂਰਾ ਅਤੇ ਨਮਕ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਗੁੜ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸੇਵਨ: ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਝ ਨੂੰ ਗੁੜ ਜਾਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿੱਘ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

3. ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ

ਅਕਸਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

• ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ: ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਿਲਾਓ। ਸਵੇਰੇ ਸਬਮਰਸੀਬਲ ਜਾਂ ਨਲਕੇ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦਿਓ ਜਾਂ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਓ।
• ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਝ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕੇ।

4. ਲੇਵੇ ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਅਤੇ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਥਣ ਪਾਟਣ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥਣੇਲਾ (ਮਸਟਾਈਟਿਸ) ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

• ਚੋਆਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਸੁੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ।
• ਚੋਆਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਣਾਂ 'ਤੇ ਗਲਿਸਰੀਨ ਜਾਂ ਨਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਘੋਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਚਮੜੀ ਨਰਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੀਰੇ ਨਾ ਪੈਣ।
• ਚੋਆਈ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਰੱਖੋ।

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ

5. ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ

ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੀਆ, ਖੰਘ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੱਝ ਚਾਰਾ ਖਾਣਾ ਘੱਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਕੰਬਣੀ ਛਿੜੇ, ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗੇ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਅਚਾਨਕ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਟੀਕਾ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਪੂਰੀ ਰੱਖੋ।

ਸਿੱਟਾ

ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਾਧੂ ਦੇਖਭਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਦੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।