ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਅਤੇ ਨਮਕ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ: ਪੂਰੀ ਗਾਈਡ

ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਅਤੇ ਨਮਕ ਡੇਅਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ

ਦੁਧਾਰੂ ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਸੁੱਕੀ ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਦਾਣਾ ਤਾਂ ਪਾਲਕ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਾਤੂ (minerals) ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਚੂਰਾ (ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ) ਅਤੇ ਨਮਕ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਉਮਰ, ਭਾਰ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ, ਚਾਰੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਸਲਾਹ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਲਓ।

ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਚੰਗੇ ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:

• ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਤੂ: ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਰਸ, ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਾਸ ਹਨ।
• ਸੂਖਮ ਤੱਤ: ਜ਼ਿੰਕ, ਕਾਪਰ, ਆਇਰਨ, ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਖ਼ੂਨ ਬਣਾਉਣ, ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ: ਜਿਵੇਂ ਆਇਓਡੀਨ, ਕੋਬਾਲਟ ਅਤੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਨਮਕ (ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ): ਅਲੱਗ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ বা ਮਿਕਸਚਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਕਲੋਰੀਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਲ-ਮੇਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ।

ਹਰ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੈਕ ਦੇ ਲੇਬਲ ’ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।

ਨਮਕ (ਸਧਾਰਨ ਨਮਕ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ

ਆਮ ਨਮਕ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਲਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਮਕ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ:

• ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕ ਦੇਣਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਮਿਲੇ।
• ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਉਮਰ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
• ਲੂਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਣਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਿਨਾਂ ਨਮਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾ ਵਧਾਓ।

ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣ — ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝੋ

ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਖ਼ੁਰਾਕ ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਚਮੜੀ ਦਾ ਬੇਜਾਨ ਜਾਂ ਖੁਰਦਰਾ ਹੋਣਾ, ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਝੜਨਾ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਦਾ ਘਟਣਾ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ: ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ ਤੈਅ ਨਾ ਕਰੋ। ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਦੇਈਏ

• ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ ਨਾਲ: ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਨੂੰ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਪੜ੍ਹੋ।
• ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਰੱਖੋ। ਧਾਤੂਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
• ਲਗਾਤਾਰਤਾ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਾ — ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋ।
• ਸੁੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਭੰਡਾਰਨ: ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਨੂੰ ਨਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਵਰਨਾ ਉਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ, ਗੱਭਣ ਅਤੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ

ਨਵਜੰਮੇ ਵੱਛੇ-ਵੱਛੀ, ਗੱਭਣ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਵੱਧ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਮ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਚੂਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਮਾਤਰਾ ਦੇਣੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਗੱਭਣ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ: ਗੱਭਣ ਗਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ। ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਨਵਜੰਮੇ ਵੱਛੇ ਤੇ ਵੱਛੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਵੇਖੋ।

ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ

• ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਦੇਣਾ।
• ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੂਰਾ ਸਿੱਧਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਸਾਰਾ ਖਾ ਲਵੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ।
• ਪੁਰਾਣਾ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਿਆ ਚੂਰਾ ਵਰਤਣਾ।
• ਲੱਛਣ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਦ ਨੁਸਖੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ

ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ ਅਤੇ ਨਮਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਸੰਪੂਰਨ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਸਹੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਪਸ਼ੂ ਚੰਗੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।