ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਖਰੀਦਣ ਸੰਬੰਧੀ ਗਾਈਡ

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ: ਡੇਅਰੀ ਪਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ

ਭਾਰਤੀ ਡੇਅਰੀ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਸਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਕਾਲਾ ਸੋਨਾ' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ ਲਈ ਵਧੀਆ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੁਰਾਹ ਨਸਲ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ

ਮੁਰਾਹ ਨਸਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਉਤਪਤੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਹਤਕ, ਜੀਂਦ, ਹਿਸਾਰ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਨਸਲ ਆਪਣੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ

ਅਸਲ ਨਸਲ ਦੀ ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:

• ਰੰਗ: ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਾਲਾ (Jet Black) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਸਿੰਗ: ਇਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਛੋਟੇ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਕੁੰਡਲੀਦਾਰ ਮੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ 'ਜਲੇਬੀ ਮੋੜ' ਸਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ: ਸਿਰ ਛੋਟਾ, ਸੁਨੱਖਾ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਪਤਲੀ ਤੇ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ: ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਤਿਕੋਣੀ ਜਾਂ ਵੈੱਜ ਆਕਾਰ ਦੀ ਬਣਤਰ)।
• ਪੂਛ: ਪੂਛ ਪਤਲੀ, ਲਚਕੀਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਛ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੋਣਾ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਛਾਣ ਹੈ।
• ਲੇਵਾ (Udder): ਲੇਵਾ ਚੌੜਾ, ਪੇਟ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਥਣ ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਉੱਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨਾਈ (ਫੈਟ) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵਧੀਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮੱਝ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਉਮਰ, ਸੂਏ (Lactation), ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਖਭਾਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੇਠ ਇਹ ਨਸਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਮੌਸਮ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ

ਇਹ ਨਸਲ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਢਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

• ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਵਾਦਾਰ ਛਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ।
• ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨੁਹਾਉਣਾ ਜਾਂ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚ ਤਾਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਪੀਣ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਮੱਝ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰਖੋ:

• ਚੁਆਈ ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ: ਮੱਝ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੂਰੀ ਚੁਆਈ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰੋ।
• ਥਣਾਂ ਅਤੇ ਲੇਵੇ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ: ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਲੇਵੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਲਟੀ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਸਾੜੂ (ਮਸਟਾਈਟਸ) ਦਾ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਥਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾਬਰ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ: ਮੱਝ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਖੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੰਗੜਾਪਣ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਸੂਆ ਅਤੇ ਉਮਰ: ਡੇਅਰੀ ਲਈ ਦੂਜੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਸੂਏ ਵਾਲੀ ਮੱਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੰਦ ਦੇਖ ਕੇ ਉਮਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
• ਸਿਹਤ ਰਿਕਾਰਡ: ਪਿਛਲੇ ਸੂਏ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ, ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ (ਡੀਵਰਮਿੰਗ) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ।

ਭਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦਾ ਭਾਅ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:

• ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਫੈਟ।
• ਨਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ (ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲੇਵੇ ਦਾ ਆਕਾਰ)।
• ਮੱਝ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੂਏ ਦਾ ਨੰਬਰ।
• ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ।
• ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ।

ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਝਾਅ

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੰਗਾ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵੰਡ (ਖਲ, ਚੋਕਰ, ਦਾਣਾ ਤੇ ਮਿਨਰਲ ਮਿਕਸਚਰ) ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ (Veterinarian) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।