ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ — ਪਛਾਣ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ, ਫੈਟ ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਗਾਈਡ

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮੱਝ ਨਸਲ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਝ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਟ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਮੱਝ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ (Jaffarabadi) ਮੱਝ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਸਰੀਰ, ਖਾਸ ਸਿੰਙਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਅਤੇ ਉੱਚ ਫੈਟ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਤੇ ਫੈਟ ਵਾਲੀ ਮੱਝ ਖਰੀਦਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਸਲ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਨਸਲ ਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ

ਇਸ ਨਸਲ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਮਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਾਫਰਾਬਾਦ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਇਹ ਮੱਝ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ (ਕਾਠੀਆਵਾੜ) ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਇਲਾਕੇ: ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਗਿਰ ਸੋਮਨਾਥ, ਅਮਰੇਲੀ, ਭਾਵਨਗਰ, ਪੋਰਬੰਦਰ, ਜਾਮਨਗਰ ਤੇ ਰਾਜਕੋਟ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਨਸਲ ਨੂੰ ਭਾਵਨਗਰੀ, ਗਿਰ ਜਾਂ ਜਾਫਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਾਲਧਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਇਸਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਰੀਰਕ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਨਸਲ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

• ਮੱਥਾ: ਬਹੁਤ ਚੌੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਉੱਭਰਿਆ (ਗੋਲਾਈਦਾਰ)। ਮੱਥੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਜੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
• ਸਿੰਙ: ਭਾਰੀ, ਚੌੜੇ ਤੇ ਚੱਪਟੇ। ਸਿੰਙ ਗਰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹਲਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ।
• ਸਰੀਰ: ਲੰਬਾ, ਡੂੰਘਾ, ਚੌੜਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ। ਵੱਡੇ ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 600 ਤੋਂ 800 ਕਿਲੋ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦਾ 500 ਤੋਂ 650 ਕਿਲੋ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਰੰਗ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਾਲਾ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੱਥੇ ਜਾਂ ਪੂਛ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਥਣ ਤੇ ਲੇਵਾ: ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ, ਚੌੜਾ ਲੇਵਾ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬੇਲਣਾਕਾਰ ਥਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੁਆਈ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਫੈਟ

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਹਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

• ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ: ਚੰਗੇ ਪਾਲਣ ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੂਏ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2000 ਤੋਂ 2600 ਕਿਲੋ ਦੁੱਧ (305 ਦਿਨ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਝਾਂ 3000 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਫੈਟ: ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 7.5% ਤੋਂ 9% ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸੀ ਮੱਝਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਦੁੱਧ ਖੋਆ, ਘਿਓ ਤੇ ਮੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸੂਏ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਂ: ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗਰਭ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਭਗ 14 ਤੋਂ 16 ਮਹੀਨੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ: ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਤੇ ਫੈਟ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਨਸਲ, ਉਮਰ, ਸੂਏ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੱਝ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਜਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ:

• ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਹਵਾਦਾਰ ਛਪਰ: ਹਰ ਵੱਡੀ ਮੱਝ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 40 ਤੋਂ 50 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਢਕਿਆ ਅਤੇ 80 ਤੋਂ 100 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਥਾਂ ਰੱਖੋ।
• ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ: ਪੱਖੇ, ਫੌਗਰ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ; ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ (ਵਾਲੋਇੰਗ) ਦਿਓ।
• ਫਰਸ਼: ਪੱਕਾ ਪਰ ਖੁਰਦਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਮੱਝ ਫਿਸਲੇ ਨਾ ਤੇ ਖੁਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।

ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ

• ਹਰਾ ਚਾਰਾ: ਰੋਜ਼ 25 ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋ ਹਰਾ ਚਾਰਾ (ਬਰਸੀਮ, ਜਵੀ, ਮੱਕੀ, ਜੁਆਰ ਜਾਂ ਨੇਪੀਅਰ ਘਾਹ)।
• ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ: 5 ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋ ਕਣਕ ਦੀ ਤੂੜੀ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਜਾਂ ਜੁਆਰ ਦੀ ਤੂੜੀ।
• ਦਾਣਾ ਮਿਸ਼ਰਣ: ਸਰੀਰ ਪਾਲਣ ਲਈ 2 ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋ; ਹਰੇਕ ਵਾਧੂ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਲਈ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ 500 ਗ੍ਰਾਮ ਵਾਧੂ ਦਾਣਾ। ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਖਲ (ਬਿਨੌਲਾ/ਸਰੋਂ), ਚੋਕਰ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦਲੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
• ਖਣਿਜ ਤੇ ਨਮਕ: ਰੋਜ਼ 50 ਤੋਂ 70 ਗ੍ਰਾਮ ਮਿਨਰਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੇ 30 ਤੋਂ 40 ਗ੍ਰਾਮ ਆਮ ਨਮਕ ਦਿਓ (ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਖਣਿਜ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੇ ਨਮਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ)।
• ਪਾਣੀ: 24 ਘੰਟੇ ਸਾਫ਼ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਰੱਖੋ; ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਝ ਰੋਜ਼ 70 ਤੋਂ 100 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ

ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਟੀਕਾਕਰਨ ਤੇ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਓ:

• ਗਲਘੋਟੂ (HS), ਲੰਗੜਾ ਬੁਖਾਰ (BQ) ਤੇ ਮੂੰਹ-ਖੁਰ (FMD) ਦੇ ਟੀਕੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਵਾਓ।
• ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ (ਡੀਵਰਮਿੰਗ) ਕਰਾਓ।
• ਚੁਆਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਥਣੇਲਾ (ਮਾਸਟਾਈਟਸ) ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰੋ।

ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਇਹ ਗਾਈਡ ਵੀ ਵੇਖੋ।

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

• ਨਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ: ਉੱਭਰਿਆ ਭਾਰੀ ਮੱਥਾ ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਚੱਪਟੇ ਸਿੰਙ ਇਸ ਨਸਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਹਨ।
• ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਰਖ: ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ — ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ 2 ਤੋਂ 3 ਵਾਰ ਦੁੱਧ ਚੋ ਕੇ ਵੇਖੋ।
• ਲੇਵਾ ਤੇ ਥਣ: ਚਾਰੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ; ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸੀਐਮਟੀ (CMT) ਟੈਸਟ ਕਰਾਓ।
• ਉਮਰ: ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਉਮਰ ਤੇ ਸੂਏ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ; ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸੂਏ ਦੀ ਮੱਝ ਡੇਅਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਿਹਤ ਰਿਕਾਰਡ: ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਮੰਗੋ। ਮੁਰਾਹ ਤੇ ਨੀਲੀ-ਰਾਵੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਇਹ ਗਾਈਡਾਂ ਵੇਖੋ — ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਨੀਲੀ-ਰਾਵੀ ਮੱਝ।

ਨਤੀਜਾ

ਜਾਫਰਾਬਾਦੀ ਮੱਝ ਭਾਰਤੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਨਸਲ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਉੱਚ ਫੈਟ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੱਝ ਚੰਗਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ, ਹਵਾਦਾਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Related reading: ਭਦਾਵਰੀ ਮੱਝ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਾਹੀਵਾਲ ਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ.

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸੁ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸੁ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸੁ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀਅ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸੁਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮੰਡੀ ਦਿਆਂ ਸਤਿਥਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦਿਆਂ ਰਹਨਦਿਆਂ ਹਨ — ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮਗ੍ਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰਂਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂਂ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।