ਮੇਹਸਾਣਾ ਮੱਝ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਪਛਾਣ, ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ, ਫੈਟ ਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

ਪਰਿਚਯ: ਮੇਹਸਾਣਾ ਮੱਝ ਕੀ ਹੈ

ਮੇਹਸਾਣਾ ਮੱਝ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਧਾਰੂ ਮੱਝ ਦੀ ਨਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਸਲ ਮੁਰਾਹ ਅਤੇ ਸੂਰਤੀ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਹ ਵਰਗੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਤੇ ਸੂਰਤੀ ਵਰਗੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੋਵੇਂ ਲੱਛਣ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ "ਮੇਹਸਾਣੀ" ਜਾਂ "ਮਹੇਸਾਣੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨ ਮੁਰਾਹ ਤੇ ਨੀਲੀ-ਰਾਵੀ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਫੈਟ ਵਾਲੀ ਦੁੱਧ ਲਈ ਹੋਰ ਨਸਲਾਂ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਹਸਾਣਾ ਮੱਝ ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ (ਲੈਕਟੇਸ਼ਨ ਪਰਸਿਸਟੈਂਸੀ) ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਸੂਆ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖਰੀਦ ਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਨਸਲ ਹੈ।

ਨਸਲ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਪਾਲਣ ਇਲਾਕਾ

ਇਸ ਨਸਲ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੇਹਸਾਣਾ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਨਸਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਹਸਾਣਾ, ਸਾਬਰਕਾਂਠਾ, ਬਨਾਸਕਾਂਠਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਪਾਲਣ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਸਲ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਚਲਾਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਰੀਰਕ ਪਛਾਣ ਤੇ ਲੱਛਣ

• ਰੰਗ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਝਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਮੱਝਾਂ ਕਾਲੀ-ਭੂਰੀ ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਅੱਖਾਂ: ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਭਰੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੀ ਪਲਕ 'ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਤਹਿ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਸਿੰਗ: ਸਿੰਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਤੀ (ਸਿਕਲ) ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਮੁਰਾਹ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਪਰ ਸੂਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵੱਲੇ ਵਾਲੇ।
• ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਣਾਵਟ: ਇਹ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਮੱਝ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮੁਰਾਹ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਹਲਕਾ ਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸੁਭਾਅ: ਇਸ ਨਸਲ ਨੂੰ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਤੇ ਫੈਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਨਸਲ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਸਲ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਹਸਾਣਾ ਮੱਝ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਏ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਲਗਭਗ 598 ਤੋਂ 3597 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਲਗਭਗ 1988 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਟ ਲਗਭਗ 5.2% ਤੋਂ 9.5% ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਔਸਤ ਲਗਭਗ 6.8% ਤੋਂ 7% ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ: ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਨਸਲ ਦੀ ਆਮ ਰੇਂਜ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮੱਝ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਅਸਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਫੈਟ ਉਸਦੇ ਆਹਾਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਉਮਰ, ਸੂਏ ਦੇ ਪੜਾਅ, ਸਿਹਤ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਮੁਤਾਬਕ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਸੂਏ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ — ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨ ਇਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਰਾਹ ਤੇ ਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ

ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੂਰਤੀ ਮੱਝ ਆਪਣੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਟ ਲਈ। ਮੇਹਸਾਣਾ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸੁਮੇਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸਿੰਗ ਮੁਰਾਹ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੁੜੇ ਪਰ ਸੂਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਉੱਪਰ ਵੱਲ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਚੰਗੀ।

ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਦੇਖੀਏ

• ਸਿਹਤ ਪਹਿਲਾਂ: ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣ ਦੇਖੋ; ਤੰਦਰੁਸਤ ਮੱਝ ਚੁਸਤ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
• ਥਣਾਂ: ਥਣ ਇੱਕਸਾਰ, ਲਚਕਦਾਰ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਣ; ਥਣਾਂ 'ਤੇ ਸੋਜ, ਕਟੜ ਜਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਉਮਰ ਤੇ ਸੂਆ: ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਉਮਰ ਤੇ ਸੂਆ-ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
• ਖੁਰ ਤੇ ਪੈਰ: ਲੰਗੜਾਪਣ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਖੁਰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹੋਣ।
• ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ: ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੁਦ ਦੁਹਾਈ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਓ।
• ਵੈਟਰਨਰੀ ਜਾਂਚ: ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ।

ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ ਆਮ ਨੁਕਤੇ

• ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ: ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ (ਤੂੜੀ), ਦਾਣਾ ਤੇ ਖਣਿਜ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਓ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹੋ।
• ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ: ਦਿਨ ਭਰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਰੱਖੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ।
• ਆਵਾਸ: ਹਵਾਦਾਰ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਬਾੜਾ ਰੱਖੋ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਛਾਂ ਤੇ ਪੱਖੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।
• ਟੀਕਾਕਰਨ ਤੇ ਸਿਹਤ: ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰੋਕਥਾਮ ਦਾ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਸਥਾਨਕ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕਰੋ।
• ਚੁਆਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਥਣਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਥਣੇਲਾ ਰੋਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋਵੇ।

ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਾਡੇ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹੋ: ਮੁਰਾਹ ਮੱਝ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਗਾਈਡ।

ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਮਿਲੀ? ਸਾਨੂੰ ਈਮੇਲ ਕਰੋ: info@pashumandi.in।